گلچین اندیشه های الهی

بسم الله الرحمن الرحیم

 وَالْفَجْرِ ۱وَلَيَالٍ عَشْرٍ ۲ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ ۳

 وَالَّيْلِ إِذَا يَسْرِ ۴هَلْ فِى ذَ لِكَ قَسَمٌ لِّذِى حِجْرٍ ۵

(سوره فجر)

 به سپيده دم سوگند.به شبهاى ده گانه سوگند۲

به زوج و فرد سوگند۳به شب سوگند آنگاه كه سپرى شود۴

آيا (در اين سوگندها) براى اهل خرد، سوگندى مهم نيست؟

نکته ها

«فجر» به معناى شكافتن است و مراد از آن، شكافتن تاريكى با سپيده دم است كه زمان مقدّس و با ارزشى است و در آن هنگام، جنبنده‏ها به تكاپو مى‏افتند و صبح و روز تازه‏اى را آغاز مى‏كنند.
در حديثى مراد از فجر را حضرت مهدى‏عليه السلام دانسته «الفجر هو القائم‏عليه السلام» كه شب تاريك ظلم و فساد، به صبح قيام آن حضرت برچيده خواهد شد. (823)
«حِجر» به معناى منع و مراد از آن عقل است كه انسان را از كار خلاف منع مى‏كند. چنانكه «محجور» به معناى ممنوع التصرف است.
در روايات، براى «شَفع» به معناى زوج و «وَتر» به معناى فرد، مصاديق زيادى گفته شده است، از جمله اينكه مراد از وتر، روز نهم ذى‏الحجه (روز عرفه) و مراد از شفع روز دهم ذى‏الحجه (عيد قربان) است و يا مراد از شفع، دو كوه صفا و مروه است و مراد از وتر، كعبه كه يكى است. و يا مراد از وتر، خداوند يكتا و مراد از شفع، مخلوقات‏اند كه همه جفت و زوج هستند، يا مراد نماز مستحبّى شفع و وتر است كه در سحر خوانده مى‏شود و يا مراد از شفع، روز نهم و دهم ذى الحجه و وتر، شب مشعر است. (824)
زمان خيلى ارزشمند و بلكه مقدّس است و نبايد آن را بيهوده از دست دهيم. خداوند به تمام بخشهاى زمان سوگند ياد كرده است؛
<<والصبح>> (825) به صبح سوگند، <<والضُحى>> (826) به چاشت سوگند، <<والنهار>> (827) به روز سوگند، <<والعصر>> (828) به عصر سوگند.
جالب آنكه به سحر سه بار سوگند ياد كرده است؛ <<والّيل اذا يَسر>> (829) ، <<والّيل اذا عَسعس>> (830) ، <<والّيل اذ أدبر>> (831) (به شب سوگند آنگاه كه رو به آخر مى‏رود، يعنى به هنگام سحر سوگند.)
مراد از <<ليال عَشر>>، يا ده شب آخر ماه مبارك رمضان است كه شبهاى قدر در آن قرار گرفته و يا ده شب اول ماه ذى الحجه است كه روز عرفه و عيد قربان را شامل مى‏شود.

پیامها

۱- زمان، مقدّس و قابل سوگند است. <<والفجر>>
2- بعضى ايام از قداست ويژه‏اى برخوردار است. <<وليال عشر>>
3- ساعات پايان شب كه سالكان در آن سير معنوى دارند، از قداست خاصّى برخوردار است. <<و الّيل اذا يسر>>
4- مخاطبان قرآن، اهل خردند. <<لذى حجر>>

توضیح در باره خود سوره فجر

سيماى سوره فجر اين سوره سى آيه دارد و در مكّه نازل شده است. نام آن برگرفته از آيه اول و به معناى سپيدم دم است. همانند ديگر سوره‏هاى مكّى، آيات آن، كوتاه و كوبنده و انذار دهنده است. اين سوره بخش‏هاى متعددى دارد كه با سوگند به زمان‏هايى همچون شب، سحر و سپيده دم آغاز مى‏شود و با اشاره به سرگذشت اقوامى طغيان گرو سركش ادامه مى‏يابد. سنّت آزمايش و ابتلا از سوى خداوند و عكس العمل‏هاى متفاوت انسان در برابر آن و همچنين حضور انسان در دادگاه قيامت و اظهار حسرت و پشيمانىِ ناپاكان و ابراز خشنودى در رضايتِ پاكان، ادامه آيات اين سوره را تشكيل مى‏دهد. در روايات مى‏خوانيم كه سوره فجر را در نمازهاى واجب و مستحب بخوانيد، زيرا كه آن سوره حسين بن على عليه السلام است.[{822]}

والحمدوالله رب العالمین

حمید