گلچین اندیشه های الهی

يَآ أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا نُودِىَ لِلصَّلَوةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْاْ إِلَى‏ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُواْ الْبَيْعَ ذَ لِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ

    ترجمه :     

  اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! آنگاه كه براى نماز روز جمعه ندا داده شد، پس به سوى ياد خدا (نماز) شتاب كنيد و داد و ستد را رها كنيد كه اين براى شما بهتر است، اگر بدانيد.

    نكته ها :     

  رسول گرامى اسلام در معراج مشاهده فرمود كه فرشتگان براى كسانى كه روز جمعه به نماز جمعه حاضر شوند و غسل جمعه كنند، طلب مغفرت مى‏نمايند و مى‏گويند: «الّلهم اغفر للذين يحضرون صلوة الجمعة الّلهم اغفر للذين يغتسلون يوم الجمعة» (63)
جايگاه روز جمعه
در اسلام، در ميان روزها، روز جمعه از اهميّت خاصى برخوردار است و روايات در اين باره بسيار است كه به برخى از آنها اشاره مى‏شود:
* پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمودند: جمعه، سرور روزهاى هفته و داراى بزرگ‏ترين مرتبه در نزد خداوند متعال است. (64)
* جمعه، روز كمك به محرومان و فقراست. در حديث مى‏خوانيم كه پرداخت صدقه و انفاق خود را در روز جمعه پرداخت كنيد. (65)
* جمعه، عيد مسلمانان است. (66)
* جمعه روز ظهور امام زمان عليه السلام و پايان غيبت آن حضرت است: «يخرج قائمنا يوم الجمعة» (67)
* در روز جمعه درهاى آسمان براى بالا رفتن اعمال بندگان باز مى‏شود. (68)
* پيامبر مى‏فرمايد: در روز جمعه خداوند كارهاى نيك را چند برابر و كارهاى زشت را محو مى‏كند، به درجات مؤمنان مى‏افزايد، دعاها را اجابت مى‏كند، بلاها را دور و حاجات مؤمنين را برآورده مى‏سازد. (69)
هر كس روز جمعه به زيارت قبر پدر و مادر يا يكى از آنها برود، گناهانش بخشيده و نام او در زمره نيكان نوشته مى‏شود. (70)
در روز جمعه، غسل جمعه را ترك نكنيد كه سنّت پيامبر اسلام است و از بوى خوش بهره‏گيريد و لباس نيكو در بر كنيد. (71)
پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله فرمودند: آيا به شما خبر دهم چه كسى اهل بهشت است؟ كسى كه گرما و سرماى شديد او را از اعمال روز جمعه باز ندارد. (72)
در روز جمعه تا آنجا كه توان داريد، كارهاى خير انجام دهيد. «و ليفعل الخير ما استطاع» (73)
براى كسى كه در روز جمعه به نظافت پردازد و ناخن و موى سر و صورت خود را كوتاه كند و مسواك زند... و به سوى نماز جمعه برود، هفتاد هزار فرشته او را بدرقه كنند و براى او استغفار و شفاعت نمايند. (74)
جايگاه نماز جمعه
اولين اقدام پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله پس از هجرت به مدينه، اقامه نماز جمعه بود.
نمازى كه دعوت به آن با جمله <<يا ايها الّذين آمنوا>> شروع شده است.
نمازى كه با جمله <<فاسعوا الى ذكر اللّه>> مردم به اقامه آن ترغيب شده‏اند.
نمازى كه فرمان ترك داد و ستد را به همراه دارد.
نمازى كه در روايات، هم وزن حج شمرده شده است. «عليك بالجمعة فانّها حج المساكين» (75)
نمازى كه بعد از خطبه‏اش دعا مستجاب مى‏شود. (76)
نمازى كه با تكيه امام جمعه به اسلحه اقامه مى‏شود.
نمازى كه سبك شمردن و استخفاف آن، نشانه‏ى نفاق شمرده شده است.
نمازى كه در آن امام جمعه بايد مردم را به تقوى‏ سفارش كند.
نمازى كه در آن مردم از مسايل جهان آگاه مى‏شوند.
نمازى كه بايد به جماعت برگزار شود ونمى‏توان آن را فردى خواند.
نمازى كه سفارش شده تسهيلات لازم براى حضور زندانيان مالى در آن فراهم شود. (77)
نمازى كه سزاوار است سفر به خاطر حضور در آن به تأخير افتد. حضرت على عليه السلام در نامه‏اى به حارث همدانى مى‏فرمايد: روز جمعه مسافرت مكن تا در نماز حاضر شوى مگر سفرى كه در راه خدا باشد و يا كارى كه به انجام آن معذورى. (78)
نمازى كه سفارش شده از روز قبل، خود را براى حضور در آن آماده كنيد. حضرت على عليه السلام از اينكه روز پنج شنبه دارويى مصرف كنند كه سبب ضعف (و عدم شركت در نماز) در روز جمعه شود، مردم را نهى مى‏فرمودند (79) و امام باقر عليه السلام در وصف ياران پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمودند: آنان از روز پنج شنبه خود را براى نماز جمعه آماده مى‏كردند. (80)
نمازى كه ثواب شركت در آن براى مسافر، بيش از ثواب افرادى است كه مقيم همان شهرند. (81)
نمازى كه يك شب مانده به انجام آن، به تلاوت آيات آن سفارش شده است. در روايات سفارش شده كه در نماز مغرب شب جمعه، سوره جمعه تلاوت شود كه به نوعى تذكر و يادآورى و آماده شدن براى نماز جمعه است.
پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمود: هر قدمى كه مؤمن به سوى نماز جمعه بر مى‏دارد، خداوند هول و هراس روز قيامت را از او كم مى‏كند. (82)
نماز جمعه كفّاره گناهانى است كه انسان در طول هفته انجام مى‏دهد، البته مادامى كه گناهان كبيره را رها كند. (83)
كسى كه كارگرى را اجير كرده او را از رفتن به نماز جمعه باز ندارد كه گناه مى‏كند. (84)
هر كس سه جمعه پى در پى بدون عذر موجّه نماز جمعه را ترك نمايد، نام او به عنوان منافق ثبت مى‏شود. «من ترك الجمعة ثلاثة متتابعة لغير علّة كتب منافقاً» (85)
و در روايت ديگرى مى‏خوانيم هر كس به غير از بيمارى و عذر موجه ديگرى سه جمعه در نماز جمعه حضور نيابد، خداوند بر قلب او مُهر مى‏زند. (86)
هر كس نتوانست در نماز جمعه شركت كند، پس مبلغى را صدقه دهد (تا كفّاره‏ى عدم حضور او در نماز جمعه باشد). (87)
رسول گرامى اسلام صلى الله عليه وآله فرمود: هر كس در زمان حيات و يا پس از مرگ من، نماز جمعه را از روى انكار يا استخفاف و سبك شمردن ترك كند، خداوند كارش را جمع نمى‏كند، در امورش بركت قرار نمى‏دهد و حج و صدقه او قبول نيست، مگر آن كه توبه كند. (88)
هنگامى كه امام جمعه براى خواندن خطبه مى‏ايستد، بر مردم لازم است كه سكوت كنند (89) و نماز نخوانند (90) و با ادب بنشينند. (91)
وظيفه امام جمعه
1- خطبه‏هاى نماز، طولانى نباشد. پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمودند: بعد از شما اقوامى مى‏آيند كه خطبه‏ها را طولانى و نماز را كوتاه مى‏خوانند: «سيأتى بعدكم اقوام يطيلون الخطب و يقصرون الصلوة» اما شما نماز را طولانى بخوانيد و خطبه‏ها را كوتاه كنيد: «اطيلوا الصلوة و اقصروا الخطبة» (92)
2- خداوند، در نماز جمعه دو خطبه را قرار داد تا يكى از آن‏ها به حمد و ثناى الهى و تقديس خداوند، و ديگرى به حوائج مردم و هشدار و آموزش آنان و نيايش اختصاص يابد. (93)
3- در حال قيام، به ايراد خطبه بپردازد. «ما رأيت رسول اللّه خطب الاّ و هو قائم» (94)
4- خطيب، اسلحه دست گيرد ولى آن را به كار نبرد بلكه به موعظه و ارشاد بپردازد. (يعنى قدرت داريم ولى در عين حال، دلسوز و مهربانيم) چنانكه پيامبر به كمان يا عصا تكيه مى‏دادند و خطبه مى‏خواندند. «يتوكأ على قوسٍ او عصا» (95)
5 - هنگامى كه امام جمعه از منبر بالا مى‏رود و رو به مردم مى‏ايستد به مردم سلام كند. «من السّنة اذا صعد الامام المنبر ان يُسلّم اذا استقبل الناس» (96)
6- خواندن سوره جمعه و منافقون در نماز جمعه. پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله در نماز جمعه سوره جمعه و سوره منافقون را قرائت مى‏فرمودند؛ سوره جمعه را براى بشارت دادن به مؤمنان و برحذر داشتن آنان از دنيا و سوره منافقون را براى مأيوس كردن و توبيخ منافقان. (97)
7- آگاهى نمودن مردم را به مسائل روز. امام رضا عليه السلام فرمود: نماز جمعه يك گردهمايى عمومى است تا امام جمعه مردم را به عبادت و اطاعت ترغيب كند و از گناه و معصيت پرهيز دهد و آنان را از آنچه در اطراف آنها روى مى‏دهد و از آنچه برايشان مفيد و يا مضّر است، آگاه كند. «و يخبرهم بما ورد عليهم من الافاق و من الاهوال التى لهم فيها المضرّة و المنفعة» (98)
8 - امام جمعه، مردم را از آنچه خداوند به آن امر كرده و آنچه از آن نهى فرموده و آنچه مايه‏ى صلاح و فساد آنان است، آگاه سازد و آنان را تعليم دهد. «ان يعلّمهم من امره و نهيه ما فيه الصلاح و الفساد» (99)

    پيام ها :     

  1- براى دعوت مردم به عبادت بايد بسترسازى كرد. (در ابتداى سوره قبل از دستور به شركت در نماز جمعه، سخن از تسبيح موجودات است.) <<يسبّح للّه... فاسعوا الى ذكر اللّه>>
2- براى دعوت مردم، آنان را با احترام و نام نيك ياد كنيم. <<يا ايها الّذين آمنوا>>
3- حضور در نماز جمعه، نشانه ايمان است. <<يا ايها الّذين آمنوا اذا نودى للصلوة...>>
4- نماز، مايه‏ى ذكر خدا است. <<اذا نودى للصلوة... فاسعوا الى ذكر اللّه>>
5 - براى حضور در نماز جمعه، شتاب كنيد. <<للصلوة من يوم الجمعة فاسعوا>>
6- براى حضور در نماز جمعه، بايد موانع موجود را برطرف كرد. <<و ذروا البيع>> (رها كردن كسب و كار و تجارت از باب نمونه است وگرنه همه كارها را بايد در هنگام نماز، رها كرد و در نماز جمعه حضور يافت.)
7- خداوند كه فرمان ترك تجارت مى‏دهد، آن را با وعده‏هاى حق جبران مى‏كند. <<ذلكم خير لكم ان كنتم تعلمون>>
8 - نشانه علم واقعى، انتخاب بهترين‏ها در هر زمان است. <<ذلكم خير لكم ان كنتم تعلمون>>
9- در تربيت دينى، هم تشويق لازم است، <<يا ايها الّذين آمنوا>>
هم فرمان لازم است، <<فاسعوا الى ذكر اللّه>>
هم نهى لازم است، <<ذروا البيع>>
هم استدلال لازم است. <<ذلكم خير لكم>>

مستدرك الوسائل، ج 6، ص 91.