بسم الله الرحمن الرحیم

يَآ أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ.۱۸حشر
اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از خداوند پروا كنيد و هر كس به آن چه براى فرداى (قيامت) خود فرستاده است بنگرد. باز هم از خدا پروا كنيد كه خداوند به آنچه انجام مى‏دهيد، آگاهى عميق دارد.

نکته ها

فرمان تقوا در اين آيه تكرار و تأكيد شده است كه مى‏تواند معانى متعدّدى داشته باشد، از جمله:
تقواى اول مربوط به اصل كار و تقواى دوم مربوط به كيفيّت آن باشد.
تقواى اول مربوط به انجام كار خير و تقواى دوم مربوط به ترك محرمات باشد و شايد تقواى اول مربوط به توبه از گذشته و تقواى دوم مربوط به ذخيره آينده باشد.
در روايات مى‏خوانيم: با نيمى از يك دانه خرما، يا اگر نداريد با سخنان خوب، دل‏هايى را شاد كنيد تا در قيامت كه خداوند مى‏پرسد: من به تو چشم و گوش و... دادم چه ذخيره‏اى فرستادى، شرمنده نباشيم. زيرا در آن روز بعضى به هر سو مى‏نگرند، ولى ذخيره‏اى كه وسيله جاتشان باشد از پيش نفرستاده‏اند

تفسیر نورالثقلین

پیامها

1- ايمان، زمينه تقوا و شرط ثمر بخشى ايمان، داشتن تقوا است. «يا ايها الّذين آمنوا اتقوا»
2- به اميد كار خير وارثان نباشيم، هر كس به فكر قيامت خود باشد. «نفس»
3- در آنچه به عنوان عمل‏صالح ذخيره مى‏كنيم، دقّت كنيم. «ولتنظر نفس ما قدّمت لغد»
4- محاسبه نفس لازم است. «و لتنظر نفس» (اگر امروز دقّت نكنيم، دقّت فردا سبب شرمندگى خواهد بود. «يوم ينظر المرء ما قدّمت يداه و يقول الكافر يا ليتنى كنت ترابا» نباء۴۰)
5 - قيامت، نزديك است. «لغد» (چنانكه در جاى ديگر نيز مى‏فرمايد: «انهم يرونه بعيدا و نراه قريبا» (معارج ۶)
6- آينده‏نگرى و عاقبت‏انديشى، لازمه‏ى ايمان است. «ما قدّمت لغد»
7- تقوا زمينه محاسبه نفس و محاسبه نفس، سبب رشد و تقويت تقوا است. («و لتنظر نفس» ميان دو «اتّقوا اللّه» قرار گرفته است.
8 - هيچ كس در هيچ مرحله‏اى خود را ايمن نداند. «يا ايها الّذين آمنوا اتقوا اللّه... و اتقوا اللّه»
9- ايمان به خبير بودن خداوند، وسيله تقوا است. «واتقوا اللّه... ان اللّه خبير

وَلَا تَكُونُواْ كَالَّذِينَ نَسُواْ اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ أُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ۱۹حشر
همچون كسانى نباشيد كه خدا را فراموش كردند، پس خدا نيز آنان را به خود فراموشى گرفتار كرد. آنان همان فاسقانند.

لَا يَسْتَوِى أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَآئِزُونَ۲۰حشر

اهل آتش و اهل بهشت يكسان نيستند، اهل بهشت همان رستگارانند.

نکته ها

مصداق روشن كسانى كه خداوند را فراموش كردند، منافقانند. در آيه 67 سوره توبه درباره منافقان مى‏خوانيم: «نسوا اللّه فنسيهم» البتّه خداوند فراموشكار نيست، بلكه لطف خود را از آنان باز مى‏دارد. «و ما كان ربّك نسيّا» (مریم ۶۴) 
غفلت و فراموشى، خطرناك‏ترين آفت انسان است. قرآن مى‏فرمايد: گروهى از مردم، از چهار پايان بدترند، زيرا غافلند، «اولئك كالانعام بل هم اضل اولئك هم الغافلون» (اعراف ۱۷۹) بنابراين غفلت از خدا «نسوا اللّه توبه ۶۷ ، غفلت از قيامت «نسوا يوم الحساب» (ص۲۶) و غفل از آيات الهى «اتتك آياتنا فنسيتها» (طه ۱۲۶) باعث سقوط انسان به مرحله‏اى پست‏تر از حيوانيّت مى‏شود.
كسى كه خدا را فراموش مى‏كند، قهراً انسان بى‏راهه، بى‏رهبر، بى‏هدف و بى‏قانون، غرق در شهوات مى‏شود و تمام هدف‏ها و عملكردش سليقه‏اى و مطابق تمايلات و هوس‏هاى خودش مى‏شود و اين بزرگ‏ترين خطر براى انسان است.
كسى كه لطف او را فراموش كند، مأيوس شده و به بن بست مى‏رسد.
كسى كه عفو او را فراموش كند، خود را قابل اصلاح نمى‏بيند و دست به هر كارى مى‏زند.
كسى كه رهبران الهى را فراموش كند، دنبال هر طاغوتى مى‏رود و فاسد مى‏شود.
كسى كه قانونِ او را فراموش كند، هر روز به سراغ صدايى مى‏رود و سر در گم مى‏شود.
كسى كه راه او را فراموش كند، در ميان صدها راه ديگر گيج شده و به بيراهه مى‏رود.
كسى كه اولياى او را فراموش كند، دوستان ناباب او را به بازى مى‏گيرند.
كسى كه نعمت‏هاى خدا را فراموش كند، متملّق ديگران مى‏شود.
كسى كه خدا را فراموش كند، قهراً اهداف حكيمانه‏ى او در مورد آفرينش انسان را فراموش خواهد كرد و هركه هدف خلقتش را فراموش كند، عمر، سرمايه واستعدادش را هدر مى‏دهد.
انسان فطرتاً خداشناس است و فراموشى، عارض بر او مى‏شود. كلمه «نسيان» در موردى است كه قبلاً علم و توجه باشد.

پیامها

1- مؤمنان، در معرض غفلت از ياد خدا هستند و نياز به هشدار دارند. «يا ايها الّذين آمنوا اتقوا اللّه... و لا تكونوا كالّذين نسوا اللّه»
2- گام اول، از خود انسان است، خودفراموشى كيفر الهى است. «نسوا اللّه فانساهم»
3- كيفر الهى متناسب با عمل است. «نسوا اللّه فانساهم انفسهم»
4- گناه، ثمره غفلت از ياد خداست. «نسوا اللّه فانساهم انفسهم اولئك هم الفاسقون>>

ولحمدلله رب العالمین -منبع تفسیر نور